{"id":408,"date":"2022-10-03T13:22:42","date_gmt":"2022-10-03T13:22:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"},"modified":"2022-10-03T13:22:42","modified_gmt":"2022-10-03T13:22:42","slug":"guzel-sacli-mahsaya","status":"publish","type":"page","link":"","title":{"rendered":"G\u00dcZEL SA\u00c7LI MAHSA’YA"},"content":{"rendered":" Y\u00fcksel Yokolma'n\u0131n kaleminden...  Olympe de Gouges (1748-1793) ... Elizabeth Cady Stanton (1815-1902) ... Lucretia Coffin (1793-1880) ... Susan B. Anthony (1820-1906) ... Lucy Stone (1818-1893) … Clara Zetkin (1857-1933) … Fatma Aliye Topuz (1862-1936) … Nezihe Muhiddin (1889-1958) … Alice Paul (1885-1977) …   Kad\u0131n haklar\u0131 savunucular\u0131  dendi\u011finde liste yukar\u0131daki gibi uzay\u0131p gidiyor. Elbette daha \u00f6ncesi ve sonras\u0131 var. Kad\u0131n  haklar\u0131 m\u00fccadelesi antik \u00e7a\u011flardan ba\u015fl\u0131yor ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00fcr\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc kad\u0131n hala insan olmaktan kaynakl\u0131 haklar\u0131na kavu\u015fabilmi\u015f de\u011fil. Sa\u00e7\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc diye \u0130ran’da ‘ahlak polisi’ taraf\u0131ndan uygulanan vah\u015fi \u015fiddet y\u00fcz\u00fcnden daha birka\u00e7 g\u00fcn \u00f6nce ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren Mahsa Amini  olay\u0131 bunu bir kez daha kan\u0131tlad\u0131. Ger\u00e7i “\u0130nsan\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131 bunun kan\u0131tlar\u0131yla dolu de\u011fil mi zaten?” dedi\u011finizi duyar gibiyim. Evet, hakl\u0131s\u0131n\u0131z; maalesef \u00f6yle.  Mahsa Amini, erkek egemenli\u011finin h\u00fck\u00fcmran oldu\u011fu d\u00fcnyam\u0131zda, erkek \u015fiddetinin son kurbanlar\u0131ndan. Amini, \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti  Kolluk Kuvvetleri Komutanl\u0131\u011f\u0131'na ba\u011fl\u0131 olan ve kamuda \u00f6rt\u00fcnme kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 denetleyen ahlak polisi taraf\u0131ndan, ba\u015f \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn kurallara uygun olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle -karde\u015fiyle birlikte seyahat halindeyken- 13 Eyl\u00fcl 2022’de tutukland\u0131. 16 Eyl\u00fcl’de ise yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesinde hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Karakoldan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada kad\u0131n\u0131n karakolda aniden kalp yetmezli\u011fi ge\u00e7irdi\u011fi, yere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ve iki g\u00fcn komada kald\u0131ktan sonra \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylendi. Olay\u0131n g\u00f6rg\u00fc tan\u0131klar\u0131 ise kad\u0131n\u0131n d\u00f6v\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ba\u015f\u0131n\u0131n bir polis arabas\u0131n\u0131n yan taraf\u0131na \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131n\u0131, buna ek olarak s\u0131zd\u0131r\u0131lan t\u0131bbi tetkikler sonucunda beyin kanamas\u0131 ve inme te\u015fhisi konuldu\u011funu s\u00f6yledi. Sonra \u0130ran ile Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler aras\u0131nda, kad\u0131n cinayetleri konusunda kimin listesinin daha kabar\u0131k oldu\u011fu konusunda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 su\u00e7lamalar ba\u015flad\u0131. \u0130nsan olan kad\u0131n\u0131n haklar\u0131 elbette \u00f6ncelikle bir insan haklar\u0131  meselesi olmakla birlikte, cinsiyetinden \u00f6t\u00fcr\u00fc oldum olas\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n her yerinde s\u00fcrekli bir ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa u\u011framakta kad\u0131n. Sosyo-ekonomik ve politik a\u00e7\u0131dan neredeyse 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131 an\u0131msatan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda, kad\u0131n haklar\u0131 alan\u0131nda da pek \u00e7ok haks\u0131z ve hukuksuz uygulama kronikle\u015fmi\u015f \u015fekilde devam etmekte.  Bu elim olay vesilesiyle kad\u0131n haklar\u0131 meselesine bir kez daha dikkati \u00e7ekmenin zaman\u0131 \u015fimdi. Ne istiyordu bu yaz\u0131n\u0131n ilk paragraf\u0131nda ad\u0131 ge\u00e7en kad\u0131n haklar\u0131 savunucular\u0131, birlikte bir kulak verelim isterseniz: Olympe de Gouge,  Frans\u0131z Devrimi'ni sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lamas\u0131na ra\u011fmen k\u0131sa s\u00fcre sonra e\u015fit haklar \u0131n sadece erkeklere verildi\u011fini, kad\u0131nlar\u0131n erkeklerle e\u015fit stat\u00fcye getirilmedi\u011fini g\u00f6zlemleyince Frans\u0131z Devrimi 'ne olan inanc\u0131n\u0131 yitirdi. 1791 y\u0131l\u0131nda kad\u0131nlar i\u00e7in e\u015fit politik ve yasal haklar talep eden bir dernek olan Cercle Social'e kat\u0131ld\u0131. "Kad\u0131na dara\u011fac\u0131na \u00e7\u0131kma hakk\u0131 tan\u0131n\u0131yor, \u00f6yleyse k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131kma hakk\u0131 da olmal\u0131d\u0131r"  s\u00f6z\u00fcn\u00fc bu s\u0131ralarda s\u00f6yledi. Elizabeth Cady Stanton , kad\u0131nlara oy hakk\u0131 i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar ve k\u00f6lelik kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131n\u0131yordu. 1848'de New York 'ta imzalanan Declaration of Sentiments 'le Amerika Birle\u015fik Devletleri' nde kad\u0131n haklar\u0131 hareketinin temellerini atm\u0131\u015ft\u0131. “\u015eu hakikatleri a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturuyoruz: T\u00fcm erkekler ve kad\u0131nlar e\u015fit yarat\u0131l\u0131r”  diyordu. Lucretia Coffin , bir k\u00f6lelik kar\u015f\u0131t\u0131, kad\u0131n haklar\u0131 aktivisti  ve sosyal reform cuydu. Amerika Birle\u015fik Devletleri 1865'te k\u00f6leli\u011fi yasaklad\u0131\u011f\u0131nda hem erkek hem de kad\u0131n eski k\u00f6lelere oy hakk\u0131 verilmesini savunuyordu. 1880'de \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar reform hareketlerinde merkezi bir fig\u00fcr olarak yer ald\u0131. “D\u00fcnya hen\u00fcz ger\u00e7ekten b\u00fcy\u00fck ve erdemli bir ulus g\u00f6rmedi, \u00e7\u00fcnk\u00fc kad\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131nda hayat\u0131n p\u0131narlar\u0131 kayna\u011f\u0131nda zehirleniyor”  demi\u015fti. Susan B. Anthony,  ABD'de kad\u0131nlara oy hakk\u0131 tan\u0131nmas\u0131 i\u00e7in verilen m\u00fccadelenin ilk \u00f6nc\u00fclerindendi ve \u00fclkenin her yerinde verdi\u011fi konferanslar ve ba\u015fkan\u0131 oldu\u011fu kad\u0131n dernekleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile federal anayasan\u0131n, kad\u0131nlara oy hakk\u0131 tan\u0131yacak bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. “Kad\u0131nlar\u0131n erkek korumas\u0131na ihtiyac\u0131 yoktur ama kendini korumay\u0131 \u00f6\u011frenmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r”  s\u00f6z\u00fc ona aittir.  Lucy Stone,  arkada\u015flar\u0131 ile birlikte y\u00fczy\u0131ldan daha uzun bir zaman \u00f6nce, kad\u0131nlar\u0131n siyasi kazan\u0131mlar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadeleye giri\u015fti\u011finde cinsiyet ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131  ile \u0131rk ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 n\u0131n asl\u0131nda ayn\u0131 kap\u0131ya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 vurgusu \u00fczerinden hareket etmeyi se\u00e7mi\u015fti. Stone'un ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fc, kad\u0131nlar\u0131n hak m\u00fccadelesi tarihinin yan\u0131 s\u0131ra \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k kar\u015f\u0131t\u0131 hareket tarihinin de bir \u00f6zetini olu\u015fturur. “Art\u0131k tek ihtiyac\u0131m\u0131z olan, korkusuzca do\u011fruyu s\u00f6ylemeye devam etmek ve her konuda teraziyi e\u015fit ve tam adaletten yana \u00e7evirecekleri say\u0131m\u0131za katmak” diyordu.  Clara Zetkin,  Alman Sosyal Demokrat Parti SPD 'den arkada\u015f\u0131 Rosa Luxemburg  ile birlikte devrimci  hareketin \u00f6nde gelen isimleri aras\u0131nda yer ald\u0131. Kad\u0131nlar i\u00e7in oy hakk\u0131 ve f\u0131rsat e\u015fitli\u011fi gibi konularda kad\u0131n politikalar\u0131na yo\u011funla\u015ft\u0131. Sosyal demokrat kad\u0131n hareketi ni geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. “Kad\u0131n, erke\u011fin ba\u015far\u0131s\u0131z bir kopyas\u0131 de\u011fildir; insan olarak m\u00fccadele ve in\u015fa i\u00e7in \u00f6zel \u00f6zelliklere ve yeteneklere sahiptir. Bu kadar uzun s\u00fcre zincirli kalm\u0131\u015f enerjisinin serbest\u00e7e geli\u015fiminin, m\u00fccadelede ve yarat\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalardaki ba\u015far\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 olacakt\u0131r” demi\u015fti.  Fatma Aliye Topuz;  yazar, \u00e7evirmen ve aktivist olarak Tanzimat 'tan \u0130kinci Me\u015frutiyet 'e uzanan s\u00fcre\u00e7te roman, felsefe, \u0130slam, kad\u0131n haklar\u0131 ve tarih \u00fczerine eserler vermi\u015ftir. Romanlar\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 kad\u0131n kahramanlar kendi paras\u0131n\u0131 kazanan, erke\u011fe ihtiya\u00e7 duymayan \u00f6zg\u00fcr ruhlu kad\u0131nlard\u0131.  Nezihe Muhiddin,  kad\u0131n haklar\u0131 savunucusu olarak kad\u0131nlar i\u00e7in se\u00e7me se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131 dile getiren ilk T\u00fcrk aktivistti. “Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m s\u00fcrece inand\u0131\u011f\u0131m davan\u0131n pe\u015finden gittim. Ama sanmay\u0131n ki bu kolay oldu. \u0130\u015fte bu y\u00fczden g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc toplamak zorunday\u0131z, yoksa bu hayat\u0131n biz kad\u0131nlar\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc duvarlar\u0131 a\u015fmam\u0131z pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil” s\u00f6z\u00fc ona aitti.  Alice Paul,  \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir feminist aktivist ve politik stratejistti. Ya\u015fam\u0131n\u0131 kad\u0131n haklar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadeleye adam\u0131\u015ft\u0131. Siyasi m\u00fccadelede sonuna kadar yer ald\u0131. “Her zaman hareketin bir t\u00fcr mozaik oldu\u011funu hissediyorum. Her birimiz k\u00fc\u00e7\u00fck bir ta\u015f koyar ve sonunda harika bir mozaik elde edersiniz”  ve “Kad\u0131nlar bir par\u00e7as\u0131 olana kadar asla yeni bir d\u00fcnya d\u00fczeni olmayacak ” diyordu. … Mahsa, Fars dilinde “ay gibi” anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Erkek \u015fiddetin kurban\u0131 olan, hen\u00fcz 22 ya\u015f\u0131nda bir ay \u015fimdi Mahsa Amini. Her gece g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, yery\u00fcz\u00fcnde k\u00f6k salmas\u0131na izin verilmemi\u015f, bu nedenle firar edip uzay bo\u015flu\u011funa g\u00f6\u00e7 eylemek zorunda kalm\u0131\u015f o Mahsa’lar\u0131n suretini g\u00f6receksiniz.  ","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":408,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_links_to":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya","_links_to_target":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"}],"collection":[{"href":"urlver"}],"about":[{"href":""}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"}],"version-history":[{"count":9877,"href":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"}],"predecessor-version":[{"id":408,"href":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/yazilar\/dost-kalemler\/guzel-sacli-mahsaya"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadindostumarkalar.org\/img\/blog\/guzel-sacli-mahsaya-0-64881.jpg"}],"curies":[{"name":".Net","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}